همان كه نور را آفريده ظلمت را نيز آفريده است : « الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ » « 1 » . قبلًا از كتاب دينهاى بزرگ تأليف جوزف گئر ، محاورهء زردشت را با گشتاسب و درباريان او نقل كرديم كه چگونه در محاورهء خود خدا را فقط آفرينندهء خوبيها مىداند و بديها و موذيها را به موجودى ديگر منتسب مىكند و خلقت آنها را شأن خداوند نمىداند . هر چند ما در اصالت آن محاوره ترديد كرديم ولى اين محاوره به هر حال نمايندهء طرز تفكر زردشتيان است . اين محاوره را قياس كنيد با محاورهء موسى بن عمران ، پيامبر خدا با پادشاه عصر خويش يعنى فرعون كه قرآن مجيد نقل كرده است . فرعون به موسى و هارون خطاب كرده ، مىگويد : اى موسى ، پروردگار شما دو نفر كيست ؟ . - پروردگار ما آن كسى است كه به هر موجودى آن آفرينشى كه شايستهء او بود عطا كرد و سپس او را در راه مخصوص خودش هدايت فرمود « 2 » موسى در يك جملهء كوتاه مىگويد همه چيز را خدا آفريده و خدا هر موجودى را بر طبق حكمت آفريده و آنچه را مىبايست به او از نظر آفرينش بدهد داده است ؛ هيچ موجودى بر خلاف آنچه بايد باشد نيست ، هر چيزى به جاى خويش نيكوست ، هيچ چيزى شر واقعى نيست تا گفته شود آن چيز را خداوند نيافريده ، موجودى ديگر آفريده است . آرى اين است منطق پيامبرى . از آنچه گفتيم معلوم شد فرض انگرامئنيو به عنوان موجودى آفرينندهء بديها و توجيه كنندهء شرور و جنبه‌هاى نامعقول جهان هستى هر چند خودش آفريدهء اهورامزدا باشد ، بر خلاف اصول توحيدى و بر خلاف منطق مسلّم پيامبران است . از اين رو بر خلاف آنچه كريستن سن ادعا مىكند كه دين زرتشت يكتاپرستى ناقص است « 3 » ، بايد گفت فلسفهء ناقص است يعنى به گفتار يك نيمه فيلسوف شبيه‌تر است تا گفتار يك نبى يا يك فيلسوف كامل . آقاى دكتر محمد معين از پ . ژ . دومناشه چنين نقل مىكند :

--> ( 1 ) . انعام / 1 . ( 2 ) . طه / 49 و 50 . ( 3 ) . ايران در زمان ساسانيان ، ص 50 .